GSR TV, Reportaj, ZZ-Manşet

“Cəmiyyətin daunlu uşaqlara inteqrasiyası daha önəmlidir”

İnsan bədənini formalaşdıran hüceyrələrin nüvələri bir-birinə 46 xromosom vasitəsilə bağlanır. Lakin bu xromosomların sayının bir ədəd artıq, yəni 47 olması Daun sindromuna səbəb olur.

Azərbaycanda “Daun sindromu”  təqribən hər yeni doğulan 700-1000 körpədən birində rast gəlinən genetik patologiyalardan biridir. Bu gün paytaxtda yerləşən “Daun Sindromlu Şəxslərin Reabilitasiya Mərkəzi”ndə 175 şəxs reabilitasiya alır.

Qəhramanımız 11 yaşlı Süleyman Babayev də bu mərkəzdə reabilitasiya alan uşaqlardan biridir. Nənəsi Sevda Babayeva GSR.fm-ə müsahibəsində bildirir ki, Süleymanın 4 aylığında bu sindromun daşıyıcısı olduğunu öyrənirlər.  Müsahibimiz deyir ki, mütəmadi reabilitasiya sayəsində Süleyman da digər uşaqlar kimi davranır, hər şeyə maraq göstərir.

“Evdə də məşğul oluruq onunla. Özü də hər şeylə maraqlanır, hər şeyə marağı var, çoxlu suallar verir. Çalışırıq həmişə onun suallarına cavab verək. Riyaziyyatı öyrədirik, şotkada hesablamanı  aparır. Avtobuslarda reklamların üzərindəki yazıları özü oxuyur, həyəcanla olsa da. Özü 3 nömrəli məktəbdə oxuyur, 6-cı sinifdə”.

Sevda Babayeva nəvəsinin  müxtəlif məşğuliyyətlərindən də söhbət açır.

“Rəqsə çox meyili var, idmana meyili var. İdmanla da məşğul olur. 3 Medal qazanıb. Adi uşaqlar kimi dəcəllikləri də var. Ümumiyyətlə, ünsiyyət qurmağı xoşlayır. Heyvanları çox xoşlayır. Cizgi filmlərə çoxlu baxır. Türk dilində danışmağa başlayıb bizimlə”.

Reabilitasiya mərkəzinin həkimi və direktoru Natella Həsənova sindromun irsiliklə əlaqəsi olmadığını, yalnız  3-4% hallarda 21-ci cütdə artıq xromosom və ya yalnız onun bir hissəsi valideynin hüceyrəsindəki digər xromosoma birləşə bildiyini deyir. Bu, daun sindromunun valideynlərdən  irsən keçə bilən yeganə formasıdır.

“Parçalanma hüceyrələrdə gedir  və  bunlar təbii səhvlərdir. Ona görə də Daun sindromlu uşaq dünyaya gəlir. Ancaq bir fərziyyə də var ki, ananın və ya valideynlərdən birinin yaşlı olması yəni 40 yaşından sonra. Hər bir ailədə sosial statusundan, ailə vəziyyətindən asılı olmayaraq daun sindromlu uşaq dünyaya gələ bilər”.

Natella xanım həmçinin bildirdi ki, valideynlər uşaqları ilə davranışda diqqətli olmalı və onlara qayğı göstərməlidirlər.

“Valideynlər bilməlidirlər ki, bu uşaqlarla çox çətindi, çoxlarında nitq qüsuru olur , danışıq qabiliyyətinin ləngiməsi, pis eşitmə, anadan gəlmə ürək qüsuru, hətta kiçik və böyük materikada problemlər olur. Ancaq valideynlər bilməlidirlər ki, bu qüsurları aradan qaldırmaq olar. Uşaqlarla məşğul olmaq lazımdır. Adi uşaqlar kimi onlar da diqqət tələb edirlər” .

Reabilitasiya Mərkəzinin psixoloqu Könül Qədirova deyir ki, Daun Sindromlu uşaqlarda ilkin olaraq kiçik matorik  bacarıqlar, özünə xidmət və sosial bacarıqları inkişaf etdirilir. Böyük mator bacarıqların öyrənilməsi isə çox vaxt tələb edir.

“Düşünürəm ki, biz bu uşaqları cəmiyyətə inteqrasiya edirik, amma normalda cəmiyyətin bunlara inteqrasiya olması daha önəmlidir. Çünki cəmiyyət bunları sevməlidir, cəmiyyət bunları qəbul etməlidir. Onların özlərini cəmiyyətdə seçilmiş kimi görməməsi üçün. Cəmiyyət onları qəbul edərsə onlar özlərini seçgin kimi görə bilməzlər, özlərini cəmiyyətin bir üzvü kimi görə bilərlər” .

Daun sindromlu uşaqların nitqində müxtəlif qüsurların olduğunu deyən loqaped Ramilə Cəlilova  qeyd edir ki, uşaqların səsləri ilə 5-6 yaşlarından sonra işləyirlər.

“Bu uşaqların 1/100 % -ində  “r”  səsi olur. Çünki bunlarda damaq çox dərindədir və hündür olduğu üçün dil yuxarı qalxmır. Yəni yuxarı qalxmadığına görə uşaqlar “r” -nı çox çətinliklə deyə bilirlər. Alleliyalı uşaqlar eşitməsi normal,  anlayışı normal, yəni normal eşidir, anlayır, ancaq nitqi olmur. Masajlar vasitəsi ilə dildə olan tonusu götürürük və masajlardan sonra uşaqlar istər-istəməz səsləri çıxarda bilirlər”.

“Daun sindromu” ilk dəfə 1866-cı ildə ingilis həkimi Con Lanqdan Daun tərəfindən aşkar olunub. O, bu sindromu bir qız uşağında müşahidə edir və onu “monqolizm” adlandırır. Daun sindromlu uşaqların boyu qısa, kəlləsi kiçik, üzü yastılaşmış formada olur, əqli inkişafdan geri qalır.

Qeyd edək ki, cütlüyün nömrəsi -21 və xromosomların miqdarı – 3 nəzərə alınaraq Beynəlxalq Daun Sindromu Günü martın 21-də qeyd olunur. Həmin gün Daun sindromlu insanların cəmiyyətə inteqrasiyası üçün müxtəlif ölkələrdə aksiyalar təşkil olunur.

Öncəki xəbərNövbəti xəbər

2 şərh

  1. Geri izləmə: vagragenericaar.org
  2. Geri izləmə: ventolin inhaler

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.