Cəmiyyət

“İnanmıram bizə kömək edən olar”

“Götür topu. Ora atma, mənə at. Ayaz, mənə at. Mənə bax. Ayaz, mənə bax. Topu mənə at, ora yox. Dur get, götür topu…”

Beş yaşlı Ayaz dörd ilə yaxındır ki autizmdən əziyyət çəkir. Epilepsiya, beyin travması kimi ağır xəstəliklərlə mübarizə apararkən oğlunun həm də, autizm sindromlu olduğunu öyrənən Xanım xanım müalicə üçün hər yola baş vurduğunu deyir. İndi də Ayazı Autizm” Defektoloji və Psixoloji yardım mərkəzinə gətirib. Xanım xanım ilk övladının normal doğulduğunu, Ayazın isə belə olmasının səbəbinin doğuşun uğursuz keçməsi ilə bağlı olduğunu deyir. Belə ki, həkim doğuş zamanı Ayazın sinirlərini zədələyib və o beyin travması alıb. Yeddi aylığında ailə Ayazın epilepsiya olduğunu öyrənib. İki yaşında isə Ayaza autizm sindromu diaqnozu qoyulur. Ayazda autizm xəstəliyinin səbəbi isə genetikdir. Ana tərəfində bu və bənzər xəstəliklərin daşıyıcıları olduğunu deyən Xanım xanım bizə Ayazın yaşatdığı çətinliklərdən danışır.

Xanım xanım:

“Doğuş vaxtı həkim sinirlərini zədələyib. Evdə çox şeyə ziyan vurub. Güzgünü, pəncərəni sındırıb. Adamı vururdu, dişləyirdi, ağır əşyalar atırdı. Evdən qaçırdı. Bura gələndən bunlar yoxdur. Ayaqqabısını geyinir, qayıt deyəndə qayıdır, aqressivliyi keçib. İndi-indi ətrafdakıları tanıyır, atasını, nənəsini çağırır. Nəsildə var belə anormal uşaqlar var. Bacısını çox istəyir, öpsün, iynəsin. Xoşlamır bacısına kimsə qışqıranda”

Valideyn kimi Ayazı böyütməyin çətinliyindən danışan Xanım xanım deyir ki, oğluna İranda autizm diaqnozu qoyulana kimi bu xəstəlik haqqında heç nə bilməyib. Xəstə oğlunu müalicə etdirmək və onun əqli inkişafını təmin etmək üçün xüsusi bağçaya müraciət etsə də, müraciətləri cavabsız qalıb. Xanım xanım deyir ki, bağça müdiri müxtəlif səbəblər irəli sürərək Ayazı qəbul etməkdən imtina edib. O deyir ki, oğluna dövlətin ayırdığı 60 manatdan başqa heç bir köməyin olmaması vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.

Xanım xanım:

“Mənim ümidim yoxdur onu məktəbə götürələr. Mən burdan başqa heç hardan kömək görmürəm. İnanmıram dövlət bizə kömək edə. Bunun dərmanları elə 200 manat eliyir, 60 manatla bunun hansı dərmanını alasan. Heç olmasa kömək eləsinlər, belə yerlər pulsuz olsun”

Autizm XXI əsrin əsas əqli və psixoloji problemlərindən biridir. Dünyada ilk sindromlarına 1943-cü ildən rast gəlinən bu xəstəliklə Azərbaycan 2000-ci illərdən tanış olub. Əlillik sayılmadığı üçün Azərbaycanda bu problemdən əziyyət çəkən uşaqların dəqiq statistikası aparılmır. Təhsil nazirlyinin apardığı statistika nəticəsində cəmi 4 uşaq autizm sindromlu uşaq kimi rəsmi qeydiyyata alınıb. “Autizm” Defektoloji-Psixoloji Yardım Mərkəzi İctimai Birliyinin ölkə üzrə apardığı sorğuya görə isə, bu rəqəm 4000-ə yaxındır. Nitqi olan autizm sindromlu uşaqlara normal uşaqların təhsil aldığı bağça və orta məktəblərdə, nitqi olmayanlarına isə danışma və eşitmə qüsuru olan uşaqların təhsil aldığı məktəblərdə rast gəlmək mümkündür.

Psixoloq Məryəm Maqsudova səbəbi hələ də elmə məlum olmayan bu xəstəliklə mübarizədə valideynlərin üzərinə böyük məsuliyyət düşdüyünü deyir. Məryəm xanım uşaqların ümumi xüsusiyyətləri, xəstəliyin irəliləməsinə səbəb olan davranışlar haqqında da məlumat verir.

Məryəm Maqsudova:

“Göz kontaktı olmur bu uşaqlarda, eyni yeri dəfələrlə fırlanırlar, səbrsiz olurlar, yemək yeyə bilmirlər. Bunlar iki tip olurlar, var elələri ki, valideyn gərək bu uşaqlarla daima sərt olsun, çünki əks halda korreksiya olmayacaq. Bəziləri də var yüksək ton xoşlamırlar, qulaqlarını tuturlar. Hamiləlik müddətində hansısa travma ola bilər, infeskiya ola bilər, irsiyyət ola bilər. Amma ola da bilər ki, uşaq ailədaxili münaqişədən sonra belə olur.”

Ayaz kimi qeydiyyatda olan və müalicə sırasını gözləyən uşaqlar haqqında məlumat verən “Autizm” Defektoloji və Psixoloji yardım mərkəzinin rəhbəri Çiçək Məmmədli ölkə üzrə apardıqları araşdırmalardan da danışır.

Çiçək Məmmədli:

“Yeddi yüzə yaxın uşağımız var qeydiyyatda. Regionlardan da gələn var. Amma hamısını birdən götürə bilmirik. Altı ay, bir il müddətinə otuz uşaq götürürük, məşğul ouruq mütəmadi. Çünki bu təlim qısa müddətə effekt vemir. Sonra bunlar gedir o birilər gəlir. Bizdə statistika qeyri-rəsmidir. Biz bölgələrə də sorğu göndərmişik o məlumatı da toplayanda dörd mini keçmək üzrədir. Paytaxtda 300 uşaq var.”

Çiçək xanım deyir ki, mərkəzə müraciət edən ailələrin hamısı imkansız ailələrdir. Buna görə də, donor təşkilatlar maliyyə ayırdığı vaxtlarda mərkəz uşaqlara pulsuz xidmət göstərməklə yanaşı, geyim, oyuncaq, bezlə də kömək edir. Maliyyələr bitdikdə isə mərkəzdə yarım saatlıq terapiya 5 manat olur.

Mərkəzin rəhbəri bu sindromdan əziyyət çəkən uşaqların ildən-ilə çoxalmasına baxmayaraq problemə dövlət tərəfindən göstərilən diqqətin azlığından şikayət edir. Çiçək xanım bildirir ki, problem kütləviləşmədən onun qarşısının alınması üçün araşdırmalar aparılmalı, bu sindromdan əziyyət çəkən uşaqların cəmiyyətə adaptasiyası üçün mərkəzlərin fəaliyyətinə dəstək verilməli, maarfləndirmə işləri aparılmalıdır. Amma təəssüf ki, Azərbaycanda biz bu diqqəti görmürük.

Çiçək Məmmədli:

“Bizə ancaq donor təşkilatlar kömək edir. Dəfələrlə müraciət etsək də, heç bir dövlət qurumundan bizə kömək yoxdur. Amma ki, dövlət qurumlarının hamısından dəstək istəmişik, çox təəssüflər olsun ki, ya cavab almadıq, ya da mənfi cavab aldıq. Bizə cavab verdilər ki, bu səhiyyəyə aid deyil, təhsilə aiddir. Təhsil nazirliyi isə cavab verdi ki, biz bu cür layihələr nəzərdə tutmamışıq”

İddialarla bağlı adı çəkilən dövlət qurumlarının mövqeyini öyrənmək istəsək də, zənglərimizə cavab verən tapılmadı.

Öncəki xəbərNövbəti xəbər

1 şərh

  1. Geri izləmə: vagragenericaar.org

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.